به گزارش «سراج24»، پس از پایان جنگ جهانی اول که به سرنگونی حکومت عثمانی منجر شد، دستیابی به تکنولوژیهای نوین حنگی، کشورهای اروپایی و غربی را وارد رقابتی علمی برای دستیابی به سلاحهای نوین کرد. در این بین کشور آلمان فاصله بسیار زیادی با ساری کشورها در تسلیحات نوین جنگی داشت. این کشور حتی تلاش می کرد تا با استفاده از اتم، سلاح اتمی بسازد اما اینشتاین دانشمند یهودی آلمانی به روزولت رئیسجمهور وقت امریکا نامه نوشت و او را در جریان تحقیقات اتمی آلمان قرار داد. دیری نپائید که آمریکا دست به کار شد و خیلی زودتر از آلمان، اولین بمب اتم را ساخت و در سال 1324 در جنگ دوم جهانی علیه ژاپن به کار برد.
پس از آمریکا سایر کشورها همچون انگلیس، شوروی، فرانسه و آلمان نیز به سمت هستهای شدن پیش رفتند و رقابت شدیدی در این زمینه بین کشورها درگرفت. در این شرایط آمریکا باز هم یک گام از سایر کشورها پیشی گرفت و در 29 آذر 1330 در یک پایگاه آزمایشگاهی از رآکتور هستهای برای تولید انرژی الکتریکی (در حدود 100 کیلووات) استفاده کرد. از آن پس دیگر رقابت تنها بر سر بمب اتم نبود و ساخت نیروگاه هستهای نیز در این چارچوب قرار گرفت.
در کنار کشورهای توسعه یافته، ایران نیز در این دوران نیمنگاهی به فناوری هستهای و تولید برق از آن داشت. میل دستیابی به فناوری هستهای در تهران از سالهای پیش از 1335 شمسی آغاز شد و با قرارداد مشارکت هستهای با آمریکا برای خرید یک مرکز تحقیقات هستهای در دانشگاه تهران و همچنین توافقنامه خرید دو دستگاه راکتور آب فشرده (.P.W.R) با توان 1200 مگاوات با شرکت آلمانی «کرافت ورک یونیون» برای استفاده در نیروگاه بوشهر به اوج خود رسید.
این شرکت تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، عملکرد نسبتاً مطلوبی در ساخت نیروگاه داشت اما پس از انقلاب، بهبهانههای مختلف از انجام تعهدات خود سر باز زد و در نهایت از تکمیل نیروگاه بوشهر خودداری ورزید.
در همین دوران بهجهت عدم وجود متخصص ایرانی برای تکمیل این نیروگاه، پس از وقفهای نسبتاً طولانی، کار به مهندسان روسی واگذار شد. این کشور نیز سالها تکمیل این پروژه را منوط به آینده کرد و هزینه تکمیل نیروگاه را برای کشور بالا برد. در نهایت پس از سالها انتظار و خلف وعده در اول مهرماه سال گذشته نیروگاه بوشهر بهصورت موقت تحویل متخصصان ایرانی شد.
بررسی تاریخی سیر تکاملی نیروگاه بوشهر، حکایت تلخی از وابستگی در علوم هستهای است که دل هر خوانندهای را به درد میآورد. بازخوانی این پروسه، چراغ راهی برای آینده کشورمان است.
در این پرونده از منابعی همچون کتب «نیم قرن پرونده هستهای ایران» تدوین مرحوم مهران قاسمی، «امنیت ملی و دیپلماسی ایرانی» حسن روحانی، «اوج دفاع»، «دفاع و سیاست»، «بهسوی سرنوشت»، «پس از بحران» (خاطرات هاشمی رفسنجانی)، آرشیو روزنامه جمهوری و آرشیو خبرگزاریها استفاده شده است.
بخش اول این روزنگار را از اینجا ، بخش دوم را از اینجا و بخش سوم را از اینجا بخوانید.
بخش چهارم این تاریخنگاری را در ادامه می خوانید
1 فروردین 1373
کارشناسان روسی، کار بر روی اولین واحد از نیروگاه هزار مگاواتی ایران را آغاز میکنند. به گفته منابع مطلع، ایران قرارداد نهایی این همکاری را چند ماه پیش منعقد کرده است. قرار است نیروگاه هستهای بوشهر ظرف قریب به 4 سال تکمیل شده و عملیاتی گردد.
26 خرداد 1373
ایتارتاس در گزارشی مینویسد که روسیه برای مشارکت در تکمیل نیروگاه بوشهر مصمم است. این نیروگاه قرار است یک هفتم برق ایران را تامین کند.
5 مرداد 1373
ایران اعلام میکند برای جلب اعتماد جامعه بینالمللی نظارت آژانس بینالمللی بر روند احداث نیروگاه بوشهر را خواهد پذیرفت.
7 مهر 1373
نوکلئونیکس ویک در گزارشی به استناد آنچه گفتههای مقامات ایرانی می خواند، از احداث حداقل دو راکتور آب فشرده در بوشهر خبر میدهد.
28 شهریور 1373
رضا امراللهی رئیس سازمان انرژی اتمی در اجلاس عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی به این موضوع اشاره میکند که تهران قصد دارد عملیات احداث نیروگاه هستهای "استقلال" را در بوشهر- به عنوان بخشی از یک قرارداد مشارکت دوساله با چین- تعقیب کند. او گفته که ایران با کمک و مساعدت چین و روسیه پروژههای هستهای خود در بوشهر را تکمیل کند.
17 دی 1373
معاون مدیر نیروگاه هستهای بوشهر خبر از انعقاد قراردادی هشتصد میلیون دلاری میان تهران و مسکو برای تکمیل این پروژه میدهد. روسیه موافقت کرده است که ظرف یک بازه زمانی دو تا چهار ساله واحد نخست نیروگاه هستهای بوشهر را تکمیل کند. این واحد پیش از کنار کشیدن شرکت کرافت ورک یونیون آلمان و حوادث متعاقب آن تقریبا تا 90 درصد تکمیل شده و 60 درصد تجهیزات آن نصب شده بودند. واحد دوم بوشهر هم تا آن زمان پیشرفتی 50 درصدی داشته است.
21 اسفند 1373
رضا امراللهی رئیس سازمان انرژی اتمی به عزم تهران برای پیگیری عملیات احداث بوشهر اشاره کرده و میگوید در حال حاضر پانصد کارشناس ایران و دویست کارشناس روس در بوشهر مشغول به کار هستند.
25 اسفند 1373
آلکسی یابلوکوف رئیس کمیسیون زیست محیطی شورای امنیت روسیه در ادعایی میگوید بهانه کمبود برق و موارد مشابه تنها برای توجیه تلاشهای ایران برای ساخت راکتورهای هستهای متعدد در بوشهر و نقاط دیگر مطرح میشوند. پیش از این کارشناسان ارشد هستهای اظهارات وی را فاقد اعتبار دانسته و تصریح کرده بودند که وی فقط یک زیستشناس است.
27 اسفند 1373
رویترز در گزارشی به نقل از یوری کوتوف رئیس دپارتمان وزارت خارجه روسیه مینویسد که قرارداد هستهای با ایران از فشارهای ایالات متحده متاثر نشده و همچنان به تعهدات خود برای احداث راکتور بوشهر پایبند است.
15 فروردین 1374
یک مقام ناشناس در وزارت انرژی اتمی روسیه میگوید: این کشور قصد ندارد قرارداد خود با تهران را در مورد احداث نیروگاه هستهای بوشهر لغو کند.
15 فروردین 1374
سخنگوی وزارت خارجه انگلیس در پی امضای قرارداد همکاری ایران با روسیه در تکمیل نیروگاه بوشهر میگوید: ما با ویلیام پری وزیر دفاع امریکا در اظهار تاسف و ناامیدی وی در این ارتباط سهیم هستیم.
28 فروردین 1374
سفیر روسیه در تهران گفته روسیه همچنان به همکاری هستهای با ایران ادامه میدهد و هیچ توصیه یا اندرزی را از ایالات متحده در مورد روابط خود با کشورهای دیگر و به ویژه ایران نپذیرفته است.
12 اردیبهشت 1374
رضا امراللهی میگوید در حال حاضر 200 کارشناس روس و پانصد کارشناس ایرانی در نیروگاه بوشهر مشغول کار هستند.
14 اردیبهشت 1374
یک مقام رسمی روسی میگوید به جهت اینکه اغلب کارشناسان هستهای ایران در غرب آموزش دیدهاند، طبیعی است که این افراد برای آموزش نحوه کار با تجهیزات روسی که قرار است در بوشهر نصب شوند، آموزش ببینند. او درباره پیشرفت کار میگوید: هنوز هیچ عملیات عمرانی در محل انجام نشده است و ما حتی یک آجر را هم در محل سایت قرار ندادهایم.
نماینده ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگوید ایران قصد دارد طبق تعهد خود سوخت مصرف شده در نیروگاههایش را به روسیه بازگرداند.
20اردیبهشت 1374
وزارت انرژی اتمی روسیه اعلام میکند در حالی که الگور (معاون رئیسجمهوری آمریکا) و چرنومردین (نخست وزیر روسیه) با تشکیل کمیسینی مشترک سرگرک بررسی همکاریهای هستهای میان تهران و مسکو هستند، عملیات احداث بوشهر ادامه خواهد یافت.
به موجب قرارداد هستهای ایران و روسیه نیروگاه بوشهر با توان تولید 1880 مگاوات برق احداث خواهد شد. راکتور بوشهر به احتمال قوی دارای 4 راکتور خواهد بود. راکتور اول، دارای توان 1000 مگاوات بوده و راکتورهای دوم و سوم دارای ظرفیتی معادل 440 مگاوات هستند. در مورد راکتور چهارم اطلاعاتی در دست نیست.
21 اردیبهشت 1374
محمود واعظی معاون وزیر امور خارجه میگوید که مقامات روسی به ما تضمینهای کافی برای تداوم عملیات احداث نیروگاه بوشهر را دادهاند.
رضا امراللهی میگوید: ایران تا کنون هزینهای بالغ بر ده تا دوازده میلیارد دلار را برای احداث نیروگاه هستهای بوشهر متحمل شده است و در صورت هزینه هشتصد میلیون دلار دیگر، این نیروگاه را به سرانجام رسانده و بهرهبرداری از آن را آغاز خواهد کرد.
24 اردبیشهت 1374
یک مقام ارشد وزارت خارجه امریکا میگوید: شواهدی وجود دارد که نشان می دهد روسها قصد دارند در جریان احداث نیروگاه بوشهر فناوری جداسازی پلوتونیوم را در اختیار ایران قرار دهند.
25 اردیبهشت 1374
گئورگی کاوروف رئیس مرکز اطلاعات وزارت انرژی روسیه میگوید کمیسیون چرنومیردینگور، موضوع قرارداد در دست انعقادی میان تهران و مسکو جهت کارشناسان ایرانی نیروگاه بوشهر را بررسی میکند. او در مورد کمیسیون روسی- آمریکایی هم می گوید که این کمیسیون در حال بررسی ایناست که آیا سوخت نیروگاه ایران باید برای بازیافت به روسیه بازگردد یا اینکه در خاک ایران و تحت نظارت آژانس نگهداری شود.
28 اردیبهشت 1374
نشریه توران چاپ باکو مینویسد: منابع موثق روسی میگویند راکتورهای مورد استفاده در بوشهر قرار است از طریق ارمنستان به ایران منتقل شوند.
31 اردیبهشت 1374
سفیر روسیه در تهران میگوید: به همان میزان که ایران هزینه احداث نیروگاه را پرداخت کند، عملیات پیش خواهد رفت؛ چرا که این قرارداد قراردادی نقدی است نه اعتباری.
1 خرداد 1374
ایندیپندنت روزنامه چاپ انگلیس مینویسد اسرائیل در حال بررسی احتمال حمله به تاسیسات هستهای ایران است. مقامات اسرائیل معتقدند هر نوع حمله مستقیم به بوشهر محکوم به شکست است چرا که ایران مراکز هستهای را در کشور پخش کرده و با حمله به مرکز خاص ثمربخش نیست.
2 خرداد 1374
ویکتور میخاییلوف وزیر انرژی اتمی روسیه میگوید حداقل بین 20 تا 40 کارشناس و دانشمند ایرانی قرار است در خاک روسیه آموزش دیده و دورههای ویژهای را پشت سر بگذارند.
3 خرداد 1374
راینر فونکه معاون پارلمانی وزرت دادگستری آلمان میگوید: نیروگاههای هستهای ایران تهدیدی برای صلح و ثبات جهانی محسوب نمیشود.
3 خرداد 1374
یک مقام وزارتخارجه روسیه میگوید این کشور به هیچوجه کارشناسان هستهای خود را از نیروگاه بوشهر فرانخواهد خواند.
25 خرداد 1374
گزارشهای منتشر شده در نشریات غربی حاکی از آن است که روسیه و ایران سرگرم مذاکره در مورد احداث یک مرکز تقطیر هستند که بخشی از نیروگاه بوشهر محسوب میشود.
27 خرداد 1374
بیانیه اجلاس گروه هفت در کانادا که با حضور روسیه برگزار شده خواهان قطع هر نوع همکاری با ایران که منجر به دستیابی این کشور به سلاح هستهای میشود، شد.
14 تیر 1374
ایتارتاس در گزارشی خبر از ملاقات کارشناسان ایرانی و روسی برای بررسی و توافق بر سر گزینههای موجود در مورد سوخت هستهای نیروگاه بوشهر میدهد. تهیه سوخت مصرفی این نیروگاه بر عهده روسیه است.
مرداد 1374
روسیه اعلام کرده تنها پس از تکمیل و احداث دو راکتور نیروگاه بوشهر حاضر است در مورد کمک به ایران در مورد استخراج اورانیوم و چرخه غنیسازی سوخت کمک کند.
18 مرداد 1374
جروزالم پست چاپ اسرائیل در گزارشی نوشته: روسیه قصد دارد همچنان به تکمیل نیروگاه هسته ای بوشهر ادامه دهد اما مقامات روسی قول دادهاند، سوخت این نیروگاه به روسیه بازگردانده شود.
27 مرداد 1374
یک مقام روس در وزارت انرژی اتمی این کشور زمان آغاز عملیات احداث نیروگاه بوشهر را آبان یا آذر اعلام کرده. از زمان انعقاد قرارداد، تا کنون 200 دانشمند روسی در بوشهر مشغول کارند.
شهریور 1374
ادوارد آکوپیان مدیر اتحادیه سراسری صنعتی روسیه موسوم به "زاربو ژاتوم انرژی" که عمده فعالیتهایش متمرکز بر مهندسی هستهای در خارج از مرزهای روسیه است میگوید روسیه برآورد نهایی خود در مورد نحوی تکمیل نیروگاه هستهای نیمهتمام بوشهر را به دولت ایران ارائه کرده است. در مهرماه 1374 قرار است قرارداد 800 میلیون دلاری میان تهران و مسکو برای تکمیل اولین راکتور 1000 مگاواتی بوشهر، به صورت رسمی آغاز شود. روسیه به موجب این قرارداد 55 ماه فرصت خواهد داشت تا عملیات تکمیل واحد اول نیروگاه بوشهر را به اتمام برساند.
6 شهریور 1374
وزیر انرژی روسیه میگوید: ایران در سال جاری قرار است مبلغی معادل 20 میلیون دلار به عنوان دستمزد کار کارشناسان و دانشمندان روسی در سایت بوشهر پرداخت کند.
14 شهریور 1374
روسیه و ایران قراردادی برای احداث دو راکتور اضافی در بوشهر منعقد میکنند.
15 شهریور 1374
روسیه اعلام میکند که قرار است عملیات احداث نیروگاه بوشهر به زودی آغاز شود. روسیه همچنین به آمریکا اعلام کرده که قصد دارد به تعهد خود برای صادرات حداقل 4 راکتور هستهای به تهران ادامه دهد.
16 شهریور 1374
اینوستگیا چاپ مسکو در گزارشی مینویسد که کار بر روی دومین و سومی راکتورهای بوشهر (راکتورهای 440 مگاواتی) به زودی آغاز خواهد شد.( این ناقض سخنان دو روز پیش است)
21 شهریور 1374
مهدی صفاری سفیر ایران در روسیه در کنفرانسی اعلام میکند: برنامههای هستهای ایران به سوی کاربرد نظامی نمیرود و نیروگاه هستهای بوشهر اولین و آخرین نیروگاه هستهای در کشور است.
22 شهریور 1374
عملیات احداث نیروگاه بوشهر ظرف ماه آتی آغاز خواهد شد.
15 آبان 1374
امراللهی میگوید: 25 درصد از هزینه 780 میلیون دلاری نیروگاه بوشهر قرار است از طریق ارسال کالا و به صورت تهاتری پرداخت شود.
22 آبان 1374
محمدجواد لاریجانی معاون وزیر خارجه ایران میگوید: با توجه به سرباز زدن آلمان از تکمیل نیروگاه هستهای بوشهر، ایران تصمیم گرفته تا راکتوری دیگر با هزینه سیصد میلیون دلار احداث کند.
29 آبان 1374
سرگئی ترتیاکوف سفیر روسیه در ایران میگوید مسائل مالی مربوط به احداث نیروگاه بوشهر میتواند باعث شود تا آغاز عملیات احداث این نیروگاه با تاخیر روبهرو شود.
1 آذر 1374
ترتیاکوف در مصاحبهای خبر از حل اختلافات مالی ایران و روسیه در نیروگاه بوشهر میدهد.
3 آذر 1374
در جریان جلسهای میان محمود واعظی معاون وزیر خارجه ایران و ویکتور میخاییلوف وزیر انرژی اتمی روسیه طرف روسی تصریح میکند که عملیات احداث و راهاندازی بوشهر مطابق برنامه زمانبندی شده پیش خواهد رفت.
4 آذر 1374
یوگنیو رشتنیکوف معاون وزیر انرژی روسیه میگوید: این وزارتخانه قصد دارد کارشناسان هستهای ایران را در روسیه تعلیم دهد. این افراد در نیروگاه هستهای "نوو ورونزه" برای کار در نیروگاه بوشهر آموزش ببینند.
9 آذر 1374
یوگنی رشتنیکوف معاون وزیر انرژی روسیه میگوید مسکو اجرای قرارداد خود در زمینه احداث و تکمیل نیروگاه بوشهر را آغاز کرده است. به گفته وی اکنون زیرسازیهای قبل از نصب تجهیزات کاملا آمده شده و خطوط آب و برق نیز کشیده شدهاند. قرار است نصب تجهیزات و تاسیسات از 5 ماه آینده آغاز شود.
11 آذر 1374
رضاامراللهی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران میگوید تا کنون 780 میلیون دلار از بودجه مورد نظر برای ساخت نیروگاه هستهای بوشهر تامین شده است.
27 آذر 1374
معاون وزیر انرژی روسیه میگوید: میان این کشور و ایران هیچ توافقی در مورد آنچه که باید با سوخت هستهای مصرف شده در نیروگاه بوشهر صورت گیرد، حاصل نشده است.
30 آذر 1374
گئورگی ماتچیتیدزه کنسول روسیه در تهران در گفتوگویی زمان عملیات احداث نیروگاه بوشهر را چند ماه دیگر ذکر میکند. سخنان این مقام روسی با واکنش رئیس سازمان انرژی اتمی ایران مواجه میشود و او این گزارش را فاقد واقعیت میداند.
8 دی 1374
اولگ داویدوف معاون نخست وزیر روسیه در جریان سفر خود به تهران خبر از توافق میان دو کشور برای پرداخت تعهدات تهران به مسکو میدهد و میگوید: طبق توافق حاصله قرار است ایران 230 میلیون دلار از تعهدات خود را به صورت نفت مستهلک کرده و 150 میلیون را به صورت نقدی بپردازد.
12 دی 1374
رضا امراللهی میگوید: اولین نیروگاه هستهای کشور تا سال 1999 عملیاتی خواهد شد.
14 دی 1374
گئورگی کاوروف سخنگوی وزارت انرژی اتمی روسیه میگوید: این کشور در ماههای فروردین و یا اردیبهشت سال آتی، تجهیزات مورد نیاز نیروگاه بوشهر را به ایران منتقل خواهد کرد.
22 دی 1374
قرارداد منعقد شده میان تهران و مسکو در مورد احداث نیروگاه بوشهر بالاخره عملیاتی میشود. روسیه براین اساس ملزم میشود در یک بازه 55 ماهه نیروگاه بوشهر را تکمیل کرده و تحویل دهد.
25 دی 1374
یان داکی وزیر اقتصاد اسلکواکی میگوید: این جمهوری توانایی مشارکت در عملیات احداث نیروگاه هستهای جدید بوشهر را ندارد. این سخنان در واکنش به دعوت روسیه از این کشور برای همکاری در برنامه هستهای ایران است.
3 بهمن 1374
سرگئی ترتیاکوف سفیر روسیه در ایران میگوید: این کشور به تمامی تعهدات خود نسبت به ایران پایبند است و هرگز از تکمیل نیروگاه بوشهر دست نخواهد کشید.
5 بهمن 1374
اینتلنیوز اوکران در گزارشی مینویسد که شرکت توربواتم در خارکوف، قرار است با امضای قراردادی با زاگراناتمانرژوستروی روسیه مسئولیت تولید دو توربین نیروگاه بوشهر را بر عهده بگیرد.
10 بهمن 1374
ایتارتاس در گزارشی از اشتغال 30 کارشناس روسی در نیروگاه هستهای بوشهر خبر میدهد. این کارشناسان علاوه بر مشارکت در تکمیل سایت بوشهر، در تعمیر بخشهای جانبی نیروگاه نیز مشارکت دارند.
18 بهمن 1374
یوگنی میکرین از مقامات وزارت نیرو و مهندسی هستهای روسیه میگوید: سوخت نیروگاه هستهای بوشهر از مرکزی در "نووسبیریسک" تامین خواهد شد. قرار است این مرکز یک سال پیش از شروع به فعالیت نیروگاه هستهای بوشهر عملیات تولید توخت هسته ای را برای آن را آغاز کند.
روزنامه سلام نیز در گزارشی می نویسد که در حال حاضر 80 پروژه هستهای در ایران در حال پیگیری است که بوشهر و استقلال مهمترین آنهاست.
28 اسفند 1374
سفیر روسیه در ایران میگوید براساس قراداد منعقد شده، همکاری هستهای میان دو کشور به بوشهر محدود نمیشود. روسیه با پایان نیروگاه بوشهر میتواند به تهران در ساخت سایر مراکز هستهای کمک کند.
29 اسفند 1374
نمایندگان وزارت انرژی اتمی روسیه هر نوع انعقاد قراردادی برای گسترش همکاری با ایران را تکذیب میکنند. به گفته آنها در شرایط فعلی تنها می توان در مورد نصب یک واحد دیگر در مجتمع نیروگاهی بوشهر گفتوگو کرد.
